Chiều ngày 30/05/2026, Khoa Vật lý – Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM phối hợp cùng Câu lạc bộ Thiên văn USAC đã tổ chức thành công seminar khoa học quốc tế USACTalk #06 với chủ đề “Đường đến Bình minh Vũ trụ và Cửa ngõ Thiên văn Thực nghiệm”.
Chương trình có sự tham gia chia sẻ của hai nhà khoa học hàng đầu đến từ Nhật Bản: Giáo sư Kohno Kotaro – Viện trưởng Viện Thiên văn học, Đại học Tokyo và Giáo sư Tomoka Tosaki – giảng viên Trường Sau đại học, Đại học Sư phạm Joetsu. Sự kiện đã thu hút đông đảo giảng viên, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực thiên văn học hiện đại, công nghệ quan sát vũ trụ và giáo dục STEM thực nghiệm.
Mở đầu chương trình, Giáo sư Kohno Kotaro đã mang đến bài trình bày chuyên sâu về hành trình khám phá “bình minh vũ trụ” thông qua các hệ thống quan sát thiên văn tiên tiến trên thế giới. Giáo sư giới thiệu quá trình vận hành Đài quan sát TAO đặt tại độ cao 5.640 mét trên dãy Andes tại Chile – một trong những địa điểm quan sát thiên văn lý tưởng nhất thế giới nhờ điều kiện khí quyển khô và ổn định. Bên cạnh đó, ông cũng chia sẻ về hệ thống kính thiên văn vô tuyến ALMA cùng những đóng góp quan trọng của các thiết bị quan sát hiện đại trong việc nghiên cứu các thiên hà sơ khai của vũ trụ.
Thông qua việc kết hợp dữ liệu từ Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST), kỹ thuật thấu kính hấp dẫn và các công nghệ quan sát tiên tiến, các nhà khoa học đã từng bước giải mã những tín hiệu cực kỳ mờ nhạt phát ra từ các thiên hà đầu tiên hình thành sau Vụ Nổ Lớn. Những nội dung được trình bày không chỉ cho thấy sự phát triển vượt bậc của thiên văn học hiện đại mà còn mở ra góc nhìn đầy cảm hứng về hành trình khám phá nguồn gốc vũ trụ của nhân loại.
Đặc biệt, trong phần chia sẻ cuối chương trình, Giáo sư Kohno Kotaro nhấn mạnh rằng các quốc gia đầu tư cho thiên văn học không đơn thuần vì điều kiện kinh tế phát triển, mà bởi đây là lĩnh vực góp phần kiến tạo năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho tương lai. Giáo sư bày tỏ niềm tin vào tiềm năng của thế hệ trẻ Việt Nam, đồng thời kỳ vọng vào những cơ hội hợp tác lâu dài giữa Việt Nam và Nhật Bản trong lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ tiên tiến.
Tiếp nối chương trình, Giáo sư Tomoka Tosaki đã giới thiệu các mô hình giáo dục STEM thực nghiệm thông qua công nghệ vô tuyến được xác định bằng phần mềm (Software-Defined Radio – SDR). Bài trình bày tập trung vào việc ứng dụng các thiết bị chi phí thấp được xây dựng từ linh kiện thương mại nhằm hỗ trợ học sinh phổ thông tiếp cận thiên văn học thực nghiệm theo hướng trực quan và thực hành.
Thông qua mô hình này, học sinh có thể tự chế tạo bộ thu vô tuyến và trực tiếp đo đạc vạch phổ 21 cm của hydro trung tính từ dải Ngân Hà, ngay cả trong điều kiện thời tiết không thuận lợi cho quan sát quang học. Dự án đã được triển khai thành công tại các trường trung học Hojo (2024) và Mizuho (2025) tại Nhật Bản, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao hứng thú học tập, khả năng tư duy khoa học và tinh thần khám phá của học sinh.
Không chỉ mang đến những kiến thức chuyên môn cập nhật về thiên văn học hiện đại, USACTalk #06 còn tạo không gian trao đổi học thuật quốc tế, góp phần kết nối giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên với các xu hướng nghiên cứu tiên tiến trên thế giới. Chương trình đồng thời khẳng định định hướng đào tạo của Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM trong việc gắn kết khoa học cơ bản với công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.
Thành công của seminar tiếp tục mở ra nhiều triển vọng hợp tác nghiên cứu, đào tạo và trao đổi học thuật giữa Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM với Đại học Tokyo và Đại học Sư phạm Joetsu trong tương lai, góp phần thúc đẩy sự phát triển của khoa học cơ bản và công nghệ tiên tiến tại Việt Nam.
