Sáng ngày 12/6, Khoa Vật lý – Vật lý kỹ thuật, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM đã tổ chức thành công hội thảo khoa học với chủ đề “Không gian biển và Biến đổi khí hậu”. Sự kiện là diễn đàn học thuật quan trọng, kết nối hoạt động đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn quản lý biển, đồng thời góp phần làm rõ vai trò của khoa học biển trong chiến lược phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ tài nguyên – môi trường.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG-HCM nhấn mạnh rằng Việt Nam là quốc gia có biển với nhiều lợi thế về tài nguyên, kinh tế và vị trí địa chiến lược. Không gian biển không chỉ giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng – an ninh mà còn là môi trường sinh tồn của hàng triệu người dân. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng đến các vùng ven biển, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực Hải dương học và Khoa học biển đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo PGS.TS. Trần Lê Quan, việc đẩy mạnh đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học biển không chỉ góp phần nâng cao năng lực dự báo, quản lý và khai thác tài nguyên biển, mà còn giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh Liên Hiệp Quốc triển khai Thập kỷ Khoa học đại dương vì phát triển bền vững (2021–2030), khoa học biển đang chuyển dịch mạnh mẽ từ cách tiếp cận đơn ngành sang liên ngành, tích hợp khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Không gian biển ngày nay được nhìn nhận như một hệ thống đa chiều, gắn kết chặt chẽ giữa tài nguyên, hệ sinh thái, hạ tầng, hoạt động kinh tế – xã hội và chủ quyền quốc gia.
Chuỗi báo cáo chuyên đề tại hội thảo được xây dựng theo mạch tiếp cận xuyên suốt, từ nền tảng đào tạo đến các bài toán thực tiễn của vùng biển và ven bờ Việt Nam. Mở đầu là những thảo luận về định hướng phát triển ngành Hải dương học trong bối cảnh khoa học biển đang bước vào thời kỳ của dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và mô hình “bản sao số đại dương” (digital ocean twin). Điều này cho thấy yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn truyền thống, mà còn cần mở rộng sang năng lực phân tích dữ liệu, mô hình hóa, dự báo và ứng dụng công nghệ hiện đại trong Khoa học Trái Đất.
Từ câu chuyện đào tạo, các báo cáo tiếp tục đi sâu vào những vấn đề cấp thiết tại Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực đang chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu. Những thay đổi về mùa mưa, gia tăng nắng nóng, xâm nhập mặn, triều cường, sạt lở bờ biển và nước biển dâng bất thường đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý và phát triển vùng ven biển.
Các chuyên gia nhận định rằng việc nâng cao năng lực quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm cần được xem là một trong những giải pháp ưu tiên. Điều này đòi hỏi sự tích hợp hiệu quả giữa dữ liệu khí tượng – thủy văn, công nghệ viễn thám, radar, vệ tinh và các mô hình số trị hiện đại.
Không dừng lại ở việc nhận diện rủi ro, hội thảo còn mở rộng thảo luận về các nhóm giải pháp thích ứng cho vùng ven biển trong bối cảnh xói lở, sụt lún và suy thoái rừng ngập mặn diễn ra ngày càng phức tạp. Nhiều cách tiếp cận được đề xuất theo hướng kết hợp giữa công trình cứng, công trình mềm, giải pháp dựa vào tự nhiên và phục hồi hệ sinh thái. Các mô hình đê giảm sóng, tạo bồi lắng, bảo vệ rừng ngập mặn hay phát triển không gian ven bờ được nhìn nhận không chỉ như giải pháp kỹ thuật mà còn là một phần của chiến lược thích ứng dài hạn.
Ở góc độ quản lý, các báo cáo nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế biển xanh, quản lý tổng hợp đới bờ và ứng dụng công nghệ số trong quy hoạch, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định. Cách tiếp cận này cho thấy nghiên cứu Hải dương học ngày nay không còn tách rời các vấn đề kinh tế – xã hội, sinh kế cộng đồng, hạ tầng ven biển, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển bền vững.
Song song với các phiên báo cáo và thảo luận, khu vực triển lãm tại sảnh Hội trường I đã giới thiệu nhiều mô hình, sản phẩm và poster khoa học trong các lĩnh vực Hải dương học, Khí tượng, Thủy văn và Môi trường. Hoạt động này giúp người tham dự, đặc biệt là sinh viên, có cơ hội tiếp cận trực quan hơn với các hướng nghiên cứu, thiết bị và công nghệ đang được ứng dụng trong khoa học biển hiện đại.
Hội thảo “Không gian biển và Biến đổi khí hậu” không chỉ góp phần thúc đẩy kết nối giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cơ quan chuyên môn mà còn mở ra nhiều góc nhìn mới về vai trò của khoa học biển trong giải quyết các thách thức phát triển bền vững. Đây cũng là dịp để người học tiếp cận những vấn đề thời sự của ngành, từ đó nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong bảo vệ và khai thác hiệu quả tài nguyên biển, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.